Dowód z opinii biegłego.
W sprawach rodzinnych często mamy do czynienia z dowodem z opinii biegłego sądowego – najczęściej Sądy sięgają po opinie biegłych ze specjalistyczną wiedzą z zakresu psychologii, pedagogiki, czy psychiatrii. Dowód ten jest przeprowadzany przez Sąd w sytuacji, kiedy konieczna jest ocena i charakterystyka relacji panujących w danej rodzinie, związku małżeńskim, bądź innego rodzaju relacji czy zasięgnięcie informacji od specjalistów celem rozstrzygnięcia kwestii władzy rodzicielskiej nad dzieckiem i ustalenia sposobu kontaktowania się z nim przez rodziców.
Kiedy Sąd przeprowadza dowód z opinii biegłego sądowego?
Zgodnie z regulacją ustawową (art. 278 kodeksu postępowania cywilnego) W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Z zasady więc, Sąd, w sytuacji, kiedy zachodzi konieczność ustalenia pewnych kwestii w oparciu o wiadomości specjalne, może powołać jednego bądź kilku biegłych celem wydania stosownej opinii. Nie w każdej sprawie zatem Sąd korzysta z takiego dowodu.
W sprawach rodzinnych najczęściej spotykany jest dowód z opinii jednego biegłego (np. biegłego psychologa), dowód z opinii zespołu biegłych sądowych różnych specjalności i dowód z opinii biegłych z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów tzw. OZSS.
Czym jest Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów?
Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów to specjalistyczna instytucja doradcza, która funkcjonuje przy każdym Sądzie Okręgowym w Polsce. W Zespole funkcjonują specjaliści z różnych dziedzin, którzy wykonują na zlecenie Sądów i prokuratur opinie psychologiczne, pedagogiczne i medyczne. Najczęściej biegli Ci są powoływani w sprawach rozwodowych.
W każdym Zespole funkcjonują odpowiednio przystosowane gabinety, w których przeprowadzane są badania stron w danej sprawie. W przypadku powołania przez Sąd dowodu z opinii Zespołu OZSS, Zespół ten konstatuje się bezpośrednio ze stronami lub ich pełnomocnikami celem wezwania na termin stosownego badania.
Co najczęściej mieści się w opinii biegłego sądowego w sprawie rodzinnej i jak wygląda proces przygotowania opinii?
Zawartość opinii, jej treść, wnioski końcowe i spostrzeżenia, czy też zalecenia biegłego oczywiście są uzależnione od samej treści zlecenia Sądu. Sąd bowiem każdorazowo określa zakres danego zlecenia i tezy dowodowej. Innymi słowy, określa jakie kwestie mają zostać przez biegłego wyjaśnione, omówione, scharakteryzowane. W sprawach rodzinnych najczęściej opinie są przeprowadzane w celu oceny poziomu kompetencji rodzicielskich rodziców małoletnich dzieci, oceny ich umiejętności na płaszczyźnie opiekuńczo-wychowawczej, rozstrzygnięcia możliwego sposobu ukształtowania władzy rodzicielskiej, czy też określenia jak z punktu widzenia dobra dziecka mogłyby być uregulowane kontakty.
Procedura sporządzenia takiej opinii co do zasady rozpoczyna się od analizy akt sprawy przez biegłego sądowego, następnie przeprowadzane jest badanie stron – przeprowadzenie wywiadu (pozyskanie informacji od stron) podczas którego prowadzona jest także obserwacja zachowania uczestników badania, a następnie strony są poddawane odpowiednio dostosowanym testom psychologicznym. Pozyskany w ten sposób materiał badawczy biegli poddają stosownej analizie, której treść przedstawiają w treści pisemnej opinii.
Czas oczekiwania na opinię jest bardzo zróżnicowany i uzależniony od wielu czynników – przede wszystkim warunkuje to specyfika danej sprawy, stopień jej skomplikowania i aktualny napływ zleceń u danego biegłego/zespołu biegłych . W praktyce przygotowanie opinii zajmuje od kilku do kilkunastu miesięcy. Sądy mają instrumenty do przyspieszenia tego procesu – w skrajnych sytuacjach związanych z przewlekłością postępowania mogą nakładać na biegłych karę pieniężną.
Czy biegły sądowy zawsze sporządza opinię w formie pisemnej?
Forma sporządzania opinii jest odgórnie ustalana przez Sąd orzekający w danej sprawie. Sąd ma możliwość zlecenia sporządzenia opinii w formie pisemnej, bądź wezwania danego biegłego na termin rozprawy celem złożenia opinii w formie ustnej do protokołu rozprawy bezpośrednio przed Sądem.
W praktyce w sprawach rodzinnych opinie przeprowadzane są w formie pisemnej. Biegli otrzymują dostęp do akt sądowych i przeprowadzają ze stronami czynności, celem sporządzenia opinii pisemnej. W przypadku kwestionowania opinii pisemnej przez którąś ze stron, lub powzięcia wątpliwości przez sam Sąd, co do treści opinii, Sąd może wezwać biegłego lub biegłych na rozprawę celem ustnego wyjaśnienia określonych kwestii, bądź uzupełnienia brakujących w opinii elementów.
Czy strona może do takiej opinii biegłego się odnosić?
Strona postępowania ma inicjatywę dowodową i może odnosić się do każdego z przeprowadzanych w sprawie dowodów. W przypadku opinii biegłego, w sprawie rodzinnej Sąd jest zobligowany do doręczenia wszystkim stronom odpisu opinii pisemnej celem umożliwienia zapoznania się z jej treścią. Warto zwrócić uwagę, czy Sąd wyznaczył termin na złożenie ewentualnego ustosunkowania się do opinii – termin ten trzeba zachować pod rygorem ujemnych skutków procesowych.
Strona ma prawo do złożenia zastrzeżeń co do treści i wniosków opinii. Rolą pełnomocnika strony jest ocena, czy opinia jest zgodna ze zleceniem Sądu, zawiera odpowiedź na wszystkie postawione tezy i została skonstruowana w sposób rzetelny. W przypadku krytycznej oceny, możliwym jest kwestionowanie opinii i złożenie odpowiednich wniosków w oparciu o treść art. 286 kodeksu postępowania cywilnego. Sąd na wniosek strony może dopuścić dowód z uzupełniającej opinii pisemnej, uzupełniającej opinii ustnej, bądź dowód z opinii innego biegłego. W każdym jednak wypadku to Sąd rozpoznaje wniosek strony i podejmuje ostateczną decyzję w tej kwestii.
W ugruntowanym już orzecznictwie sądowym podkreśla się, że Sąd nie jest zobligowany dopuścić dowód z opinii innego biegłego tylko z tej przyczyny, że złożona opinia jest niekorzystna dla strony. Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego, ewentualnie zażądania dodatkowej opinii od tego samego biegłego w razie potrzeby – czyli kiedy opinia zawiera braki, są kwestie, które wymagają uzupełnienia bądź wyjaśnienia.
Jaka jest rola dowodu z opinii biegłego w sprawie rodzinnej?
Dowód z opinii biegłego, z racji, iż biegły dysponuje wiadomościami specjalnymi w danej dziedzinie, w praktyce ma bardzo duże znaczenie dla końcowej oceny Sądu i rozstrzygnięcia danej sprawy. Przepis art. 233 kodeksu postępowania cywilnego nakłada jednak na Sąd obowiązek wzięcia pod uwagę wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, dokonania ich konfrontacji i na tej podstawie wyciągnięcia logicznie uzasadnionych wniosków, zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i wiedzy fachowej, jeśli jest ona wymagana w danej sprawie
Sąd ocenia każdą opinię biegłego sądowego pod względem fachowości, rzetelności i logiczności. Przyjmuje się, że dowód z opinii biegłego podlega, ocenie sądu na podstawie kryteriów zgodności z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia skuteczności wyrażonych w niej wniosków, bez wkraczania jednakże w sferę wiedzy specjalistycznej. Sąd nie może jednak nie podzielać merytorycznych poglądów biegłego lub w ich miejsce wprowadzać własnych spostrzeżeń.
Podsumowując zatem, sytuacja, kiedy Sąd wydałby rozstrzygnięcie sprzeczne z wnioskami końcowymi opinii biegłego sądowego, bądź wnioskami końcowymi opinii uzupełniającej, mogłaby mieć miejsce tylko w wyjątkowym przypadku i musiałaby zostać bardzo mocno uargumentowane.
Warto dodać, że każda sprawa rodzinna jest inna, a co za tym idzie, biegli sądowi każdy przypadek muszą oceniać indywidualnie. Zdarzają się niestety sytuacje, kiedy biegli sądowy w swoich opiniach się mylą i przedstawiają błędną ocenę danej sytuacji. Zawsze warto korzystać z przysługujących nam instrumentów procesowych i odnosić się do treści takich opinii – pomoc adwokata może być w takiej sytuacji niezbędna.
Masz pytania dotyczące powyższych kwestii, bądź potrzebujesz pomocy adwokata – zapraszam do kontaktu!
